سه شنبه, ۰۷ بهمن ۱۳۹۹ ۱۰:۴۰ ۱۰۸۵
طبقه بندی: یادداشت
چچ
نقش دانش شهرسازی به همراه مدیریت بحران در گسل های کلانشهر مشهد مهدی فهمیده

نقش دانش شهرسازی به همراه مدیریت بحران در گسل های کلانشهر مشهد مهدی فهمیده

لزوم برنامه ریزی و مدیریت بحران جهت مصون سازی هرچه بیشتر فضاهای شهری ضرورت دارد. دانش شهرسازی با تکیه بر داده‏ های جغرافیایی (Geographical Data) می‏ تواند با تبیین اصول و مفاهیم خود و با استفاده از این داده‏ ها، اثرات این گونه بلایا را تا حد زیادی تقلیل دهد و مدیریت شرایط بحرانی (قبل-حین و بعد)، می‏ توانند با استفاده از این داده ‏ها، اصول مدیریتی لازم جهت کاهش آسیب پذیری شهر را در برابر این حوادث به اجرا درآورند.

 به گزارش پایگاه اطلاع رسانی شهرداری مشهد، شهر مشهد به عنوان دومین کلانشهر ایران در ناحیه ای بین کوه های چین خورده رانده شده کپه داغ از سمت شمال و شمال شرق و کوه های چین خورده رانده شده بینالود از سمت جنوب غرب قرار گرفته است.
بررسی زمین لرزه های منطقه حکایت از فعالیت شدید در قرن های گذشته به ویژه در قرن 18 میلادی و برقراری آرامش نسبی بعد از آن را دارد.
وجود گسل های توانمند و فعال در دو طرف دشت و در فاصله اندک از شهر مشهد نشان دهنده پتانسیل زیاد خطر زمین لرزه در این منطقه است. وجود چنین مساله ای و همچنین وجود بافت های خودرو و قدیمی در دل مناطق مختلف شهر که پایداری اندکی در برابر مخاطرات طبیعی از مشخصه های اصلی این گونه بافت های شهری و موجب تشدید آسیب پذیری بافت های شهری مناطق مختلف شده است.
روند رو به رشد و فزاینده شهرنشینی و جمعیت شهری به عنوان عاملی برای خسارات زیاد به هنگام بروز بلایای طبیعی به ویژه زلزله است.
گسترش شبکه های ارتباطی و زیرساخت های شهری از یک طرف و بدون برنامه بودن رشد و توسعه شهر از سوی دیگر زمینه ایجاد خسارات زیاد در زمان وقوع زلزله را فراهم می آورد. این در حالی است که طی دوره زمانی 1390-1270 جمعیت در شهر مشهد 60 برابر (از 45 هزار نفر به دو هزار و 700 هزار نفر) و مساحت آن 40 برابر (از 750 هکتار به 30 هزار هکتار) شده و در آن دو هزار و 245 هکتار بافت فرسوده وجود دارد.
با توجه به اینکه این شهر قطب گردشگری مذهبی کشور محسوب می شود و هرساله بیش از 20 میلیون مسافر و گردشگر به آن وارد می شوند که باعث تراکم بیشتر جمعیتی در این شهر می گردند، در صورت احتمال وقوع زلزله خسارات زیاد و غیرقابل جبرانی برجا خواهد ماند و ریسک سرمایه انسانی و مالی زیادی در میان خواهد بود و در صورت وقوع بلایای طبیعی، این شرایط می تواند بحران و فاجعه انسانی را تشدید کند.
کشورهایی که به زلزله اهمیت می دهند وقتی گسل در محدوده شهر واقع می شود، حریم گسل را به فضای سبز تبدیل می کنند. شهر مشهد با 351 کیلومتر مساحت دارای 7 گسل فعال است که شهر را احاطه کرده اند. این گسل ها به عنوان گسل های کشف رود، شاندیز-سنگ بست، بینالود، شمال نیشابور، گسل نیشابور و توس شناخته می شود.
نکته حائز اهمیت آن است که گسلی ناشناخته در محدوده ارتفاعات جنوب مشهد قرار دارد که به وسعت احتمالی 100 کیلومتردر جنوب شهر واقع شده است. این گسل که محدوده منطقه 9 مشهد را شامل می شود، رفتاری ناشناخته دارد و می تواند زلزله ای با قدرت بین 7.2 تا 7.3 ریشتر ایجاد کند.
منطقه 9 مشهد محدوده بولواروکیل آباد، باغ ملک آباد، اراضی آبادگران، محدوده بینالود و سه راهی طرقبه و شاندیز را در بر می گیرد و برج های مشهور و شیک و عمده ساختما ن های بلند مرتبه شهر را در دل خود جای داده است. منطقه ای که جزو مناطق برخوردار شهر شناخته می شود، اما بر اساس پژوهش های صورت گرفته برخی از برج های سر به آسمان کشیده اش تاب مقاومت در برابر حمله بی امان زلزله را ندارد.
از سوی دیگر علاوه بر قدرت هر زلزله، شتابی افقی که در اثر زلزله رخ می دهد نیز دارای اهمیت است. این شتاب تا حدی مهم است که در میزان خسارت زلزله تعیین کننده به شمار می رود. بنابراین لزوم برنامه ریزی و مدیریت بحران جهت مصون سازی هرچه بیشتر فضاهای شهری ضرورت دارد. دانش شهرسازی با تکیه بر داده‏ های جغرافیایی (Geographical Data) می‏ تواند با تبیین اصول و مفاهیم خود و با استفاده از این داده‏ ها، اثرات این گونه بلایا را تا حد زیادی تقلیل دهد و مدیریت شرایط بحرانی(قبل-حین و بعد)، می‏ توانند با استفاده از این داده ‏ها، اصول مدیریتی لازم جهت کاهش آسیب پذیری شهر رادر برابر این حوادث را به اجرا درآورند.
دکتری مدیریت بحران شهری

 

منبع: